ورزش و سالمندان

امروزه همچنان که می دانید همه جا سخن از ورزش، تغذیه خوب و اثر آن در تندرستی و سلامتی و طول عمر است. این پرسش برای سالمندان اکثراً پیش می آید که آیا ورزش برای آنان هم ضروری است و به ویژه اینکه چگونه ورزشی را باید انجام دهند. و سپس هم پرسش دیگر این است که آیا به طور کلی ورزش برای سالمندان خطری در بر دارد یا نه؟ و گاهی هم درست بر عکس این اتفاق می افتد که سالمندان بیش از آنچه برایشان لازم است و در توان آنهاست می خواهند فعالیت بدنی داشته باشند و این خود برایشان چندان سودمند نخواهد بود

در این نوشتار کوشش من بر آن خواهد بود که سالمندان عزیز را با سود و زیان ورزش به ویژه انواع ورزش هائی که بیشتر برایشان سودمند است آشنا سازم.

آیا ورزش برای سالمندان بی خطر است؟

باید دانست که ورزش برای اکثر سالمندان بالای 65 بدون خطر است. حتی در‌آنان که از بیماری قلبی، فشار خون، بیماری قند، آرتریت، درد مفاصل، بیماری افزایش فشار خون رنج می برند و اکثر این بیماران سالمند می توانند بدون اینکه خطری برایشان داشته باشد ورزش کنند. و حتی ورزش در بهبودی بسیاری از این بیماریها مؤثر است. ولیکن اگر شما مطمئن نیستید که ورزش برایتان مفید و بدون خطر است و یا اینکه ورزش نمی کنید چون می ترسید که برایتان بد باشد، حتماً با پزشک خود مشورت کنید

.

چگونه ورزش را آغاز کنیم؟

بسیاری از بیماران سالمند می خواهند بدانند که چگونه و از چه نوع ورزشی، ورزش را آغاز کنند.
در شروع آنچه که مهم است این است که در درجه اول باید لباس و کفش مناسب ورزش بر تن و پا داشته باشید. بسیارمهم است که لباس راحت و اندازه باشد. کفش باید انحنای خوب برای نگهداری پا در موقعیت مناسب داشته باشد و در قسمت پاشنه پا ، لائی مخصوص درون کفش را نسبتاً کلفات انتخاب کنید

(an elevated arc cushioned heel) که جلوی ضربه و فشار را بر پاشنه پا بگیرد. اگر تا به حال ورزش را آغاز نکرده اید بهتر است که آرام و آهسته ورزش کردن را آغاز کنید. و اکثراً با ورزش هائی شروع کنید که با انجام آن راحت تر هستید. آرام آرام ورزش کردن را آغاز کنید. این سبب می شود که کمتر به خود آسیب بزنید و همینطور آرام ورزش کردن در ابتدای کار مانع درد های عضلانی و مفصل می شود. ضرب المثلی امریکائیها دارند که می گوید:
«No Pain, No Gain»ولی به کار بردن این مثل در مورد افراد سالمند درست نیست. افراد سالمند درست نیست که ورزش ها را به حد اکثر ممکن انجام بدهند تا بتوانند از بهره ای که ورزش به سلامتی آنها می رساند بهره مند شوند.
به طور نمونه ، راه رفتن یکی از بهترین ورزش هائی است که به ویژه برای آغاز کار بسیار ورزش خوبی است. و اگر چنانچه شما هم اکنون این ورزش را آغاز کرده اید می توانید آرام آرام مدت وشدت آن را بالا ببرید

التهاب تاندونهای شانه Shoulder Tendinitis

التهاب تاندون (تاندونیت) عبارت است از ضایعه خفیف در تاندون به صورت پارگی های میکروسکوپیک که همراه با آن یک روند التهابی خفیف مزمن هم وجود دارد. یک کش 3 سانتی را در نظر بگیرید که از چندین کش کوچک تشکیل شده است، حال در اثر یک کشش ناگهانی و یا کشیده شدن های تدریجی و مداوم، چند تا از کش های زیر آن پاره می شود بدون آنکه بافت اصلی کش از هم جدا شده باشد. در تاندونیت نیز دقیقاً همین اتفاق می افتد. 

تاندونیت ها ماهیت دژنراتیو (تخریبی) دارند و در بیشتر موارد اگر روند پاتولوژیک آن ادامه یابد، می تواند منجر به پارگی های ناقص یا کامل تاندون شود. ترکیبی از استرس های مکانیکی موجب تخریب بافتی شده که تغییرات ایسکمیک در تاندون ایجاد می کند و با رسوب کلسیم در آینده مستعد التهاب موضعی می شود. 

شیوع:
تاندونیت های ناحیه شانه بسیار شایع می باشند و در مردان و زنان و در دو گروه جوانان و افراد مسن دیده می شود. شایع ترین آنها تاندونیت سوپرااسپایناتوس و بای سپس، ساب اسکاپولاریس و ترس مینور است. 

علل تاندونیت:
• ضربه مستقیم
• انجام فعالیت ورزشی خاص در جوانان مانند تنیس، والیبال، بسکتبال و.... فعالیت

هایی که با بالا بردن تکراری شانه همراه است
• افتادگی شانه ها
• کایفوزیس
• پیری: در افراد مسن به علت تغذیه خونی ناکافی در محل چسبندگی تاندون به تدریج سلول ها نکروز شده و به علت آزاد شدن آنزیم های تحریک کننده و بافت مرده که به عنوان یک جسم خارجی عمل می کند، روند التهابی شکل می گیرد. بدن به عنوان عکس العمل در برابر این بافت مرده، بافت اسکار یا نقاط کلسیفیه را تشکیل می دهد. این نقاط در عکس رادیوگرافی دیده می شوند.
تاندونیت های تخریبی معمولاً تمایل به پیشرفت داشته و کمتر خود به خود بهبودی پیدا می کنند. 

علائم بالینی:
• مکان درد در قسمت خارجی بازو می باشد که به ناحیه زیر آرنج هم انتشار می یابد.
• ماهیت درد تیر کشنده و در فعالیت های مختلف مثل پوشیدن لباس (باز کردن و بالا بردن بازو) احساس می شود.
• شروع درد تدریجی و بدون سابقه ضربه است. حساسیت نسبت به لمس در محل چسبندگی تاندون وجود دارد.
• حرکات بازو کامل است ولی در انتهای دامنه حرکتی درد وجود دارد. 

عوارض تاندونیت:
• پارگی ماکروسکوپیک تاندون
• التهاب بورس شانه
• شانه منجمد 

ضایعات حاد و مزمن
اینکه یک ضایعه در مرحله حاد یا مزمن قرار دارد، جهت تعیین نوع درمان بسیار مهم است زیرا درمانهای مرحله حاد با مزمن بسیار متفاوت است. 

مرحله حاد با علائم زیر مشخص می شود:
• درد نسبتاً دائمی
• بیمار در شب مشکل خوابیدن دارد
• ممکن است درجه حرارت پوست به طور قابل ملاحظه ای در محل ضایعه افزایش یافته باشد

• درد به صورت انتشاری است
• محدودیت حرکتی وجود دارد 

مرحله مزمن با علائم زیر مشخص می شود:
• درد با یک سری از فعالیت ها افزایش و با استراحت کاهش می یابد
• بیمار در شب مشکل خوابیدن دارد ( فقط در مفصل شانه و ران در هر دو مرحله حاد و مزمن بیمار مشکل خوابیدن دارد در بقیه موارد فقط در مرحله حاد مشکل خوابیدن وجود دارد)
• افزایش درجه حرارت در محل ضایعه وجود ندارد
• درد به صورت موضعی است
• ممکن است محدودیت حرکتی وجود داشته باشد
اگر بیمار از هر مرحله چند علامت را داشته باشد، در مرحله تحت حاد است. 

درمان غیر جراحی: 

الف) درمان شرایط حاد:
• ماساژ یخ (کیسه یخ هر دو ساعت یک بار)
• استراحت در وضعیتی که شانه 45 درجه از پهلو باز باشد تا جریان خون به ساختارهای مفصلی افزایش یابد.
• ماساژ فریکشن عرضی آرام
• استفاده از داروهای التهابی غیر استروئیدی
• تمرین درمانی 

ب) درمان شرایط مزمن:
• مدالیته های گرمایی
• تزریق استروئید
• اولتراسوند تراپی
• ماساژ فریکشن عرضی عمقی
• گرما قبل و سرما بعد از فعالیت ورزشی
• آموزش بیمار به منظور پیشگیری از عود مجدد
• تمرین درمانی 

درمان جراحی:
در صورتی که درمان غیر جراحی نتیجه بخش نبود و درد ادامه داشت یا کلسیفیه

تاندونها افزایش یافت و یا پارگی کامل تاندون اتفاق افتاد درمان جراحی صورت می گیرد. اهداف جراحی افزایش فضای مفصلی و برداشتن ساختارهای استخوانی متجاوز است

در دوران زندگي ورزش و فعاليت هاي بدني بر حسب سن ، جنس و وضع سلامتي بدن فرق مي کند . مثلاً در جواني بايد عضلات را قوي و محکم کرد تا در سنين بالاتر به آساني دچار رخوت و سستي نگردند و از چهل سالگي به بعد ديگر نبايد در بند تحکيم عضلات و حفظ زيبائي اندام بود بلکه ورزش را بايد به منظور حفظ سلامت و طول عمر انجام داد و از پنجاه سالگي به بعد بايد سعي کرد هر قدر ممکن است پيري را به عقب انداخت و از عوارض آن جلوگيري نمود .
قابليت و زمان لازم براي برگشتن به وضع طبيعي بعد از ورزش راهنماي خوبي براي تعيين مقدار و شدت ورزش در هر سني است . برگشتن به وضع طبيعي بايستي سريع باشد . درصورتي که ورزشکار ده دقيقه بعد از متوقف نمودن ورزش هنوز تنفس و ضربان قلبش به وضع عادي برنگشته باشد ويا تا روز بعد هنوز خستگي ادامه داشته باشد ، ورزش انجام شده بسيار شديد و يا طولاني بوده است و در مدت يا نوع آن بايد تجديد نظر شود .
زمان ورزش کردن نيز بايد طوري انتخاب گردد که در فعاليت قسمت هاي مختلف بدن عوارض نامطلوب برجاي نگذارد ، مثلاً ورزش بلافاصله بعد از صرف غذا موجب اختلال در کار معده و سوء‌هاضمه مي گردد .
در سن مدرسه يعني از ابتداي ? سالگي ، ورزش هائي که سبب تصحيح حالات بدن شوند و بازي هائي که در جريان آن ها بچه مي جهد و ميدود مناسب است . بعد از ?? سالگي علاوه بر تعليم ورزش ، بايد بازي هاي ورزشي را بدون مسابقه و حداکثر تا حد رقابت شروع نمود . اشخاصي که در انجام اين ورزش ها شرکت مي کنند بايد دقيقاً مراقبت شوند ، زيرا جوانان هميشه تمايل دارند و مي خواهند از حدود امکاناتشان تجاوز کنند .
مسابقات ورزشي را مي توان از ابتداي هيجده سالگي شروع نمود .

در سن بلوغ به شرطي که مورد غيرمجازي وجود نداشته باشد مي توان تمام انواع ورزش ها را تمرين نمود . ورزش منظم در سن بلوغ باعث افزايش وزن ،‌ پهناي شانه ها و قدرت عضلاني بيش از آن چه از بلوغ ناشي مي شود مي گردد .

بعد از چهل سالگي بايد ورزش هاي سخت و سنگين و طولاني را کنار گذاشته و از خسته شدن زياد تا حدي که نفس ببرد اجتناب نمود . بازي هاي سخت ورزشي و ورزش هائي که احتياج به سرعت دارند بايد ترک شوند . ورزش ها با ملايمت انجام گرفته و هميشه فواصل استراحت در بين آنها موجود باشد . ورزش و حرکت موجب عقب انداختن دوران پيري مي باشد و سالمنداني که ورزش مي کنند از سلامتي و نشاط بيشتري برخوردار مي باشند . بنابراين يکي از مؤثرترين روش هاي پيشگيري از اختلالات دوران سالمندي ورزش و تربيت بدني است . البته منظور از ورزش ، تمرينات ورزشي خسته کننده نيست بلکه حرکات ملايمي است که براي سالمندان مناسب باشد ، شناي ملايم و پياده روي ، ورزش هاي مناسبي براي سالمندان مي باشد .

خانم ها و دوشيزگان بايستي ورزش هائي را انتخاب کنند که تلاش بدني ملايمي را داشته باشد و از انجام ورزش هاي سنگين مانند وزنه برداري ، بوکس و کشتي خودداري نمايند . ورزش هائي که اين شرايط را براي خانم ها و دوشيزگان به بهترين نحوي تأمين مي کند عبارت اند از پياده روي در هواي آزاد ، اسکي ، تنيس ، واليبال ، بسکتبال ، هندبال ، سواري ، شنا ،‌قايقراني ،‌ ماهيگيري و باغباني . حرکات موزون توأم با موزيک ، به خصوص براي دختران جوان مناسب است .
ورزش بايد در تمام عمر ، با توجه به سن ، جنس و وضع جسماني بدن به طور مداوم انجام گيرد مگر در مواردي که علائم واضح يک عيب عضوي در فرد وجود داشته باشد و طبق نظريه کميسيون طبي کميته ملي ورزش ،‌ هر گونه فعاليت بدني و ورزش به طور دائم و يا موقت غيرمجاز گردد .

هميشه پيشگيري بهتر از درمان است. انجام ورزش‌هاي بدني صحيح و مناسب علاوه بر تامين سلامت استخوان، از ابتلا به بيماري پوكي‌‌استخوان پيشگيري مي‌كند. آنچه در ذيل مي‌آيد ورزش‌هاي بسيار مفيدي است كه جهت جلوگيري و يا حتي درمان پوكي‌استخوان طراحي شده‌است.

اين ورزش‌ها عضلات و استخوان‌ها را تقويت كرده و موجب بهبود تناسب بدني و وضعيت اندام‌ها مي‌شوند. جهت كسب بهترين نتايج، توصيه مي‌شود كه اين ورزش‌ها حداقل به مدت 4 روز در هفته انجام شوند.
-1 تمرين صحيح ايستادن: ايستادن صحيح و مناسب علاوه بر بهبود وضعيت بدني، موجب سلامت قامت نيز مي‌شود. جهت يادگيري و حفظ ايستادن صحيح، اين حركات را انجام دهيد:
الف) در حالي كه پشت به ديوار ايستاده‌ايد و پاشنه‌هايتان از ديوار 5 تا 7 سانتي‌متر فاصله دارند، سر، شانه‌ها و باسن خود را به ديوار تكيه دهيد.

ب) سعي كنيد شانه‌هايتان به حالت طبيعي‌شان باشند، در اين حال دهان خود را ببنديد و عضلات شكم و باسن خود را سفت كنيد.

پ) در حالي كه قوس كمري خود را حفظ كرده‌ايد، پشت خود را به ديوار فشار دهيد.
-2 تمرين صحيح راه رفتن: راه رفتن به‌ويژه راه رفتن صحيح موجب تقويت پاها، قلب و تناسب كلي بدن مي‌شود. جهت راه رفتن صحيح، بهتر است در حين راه رفتن نكات زير را رعايت كنيد:
الف) سرتان را بالا نگهداشته و كمر و گردنتان را نيز صاف نگهداريد.

ب) به آرامي شكمتان را سفت كنيد.

پ) اجازه دهيد تا شانه‌هايتان به‌صورت طبيعي و به راحتي حركت كنند.

-3 تقويت شانه و كتف: انجام ورزش زير موجب كشيده شدن عضلات شانه‌ها و كتف و سفت شدن عضلات كمر و شكم شما مي‌شود:
الف) در حالي كه پاهايتان از يكديگر و از ديوار 15 سانتي‌متر فاصله دارند، رو به ديوار بايستيد.

ب) يك نفس عميق كشيد، در عين حال شكم خود را شل كنيد و هر دو دست خود را بر روي ديوار (در ارتفاع بالاي سرتان) قرار دهيد.

پ) نفس خود را بيرون دهيد و هر دو دست خود را پائين بياوريد.

ت) در حالي كه نفس مي‌كشيد، دست راست خود را بالا برده و روي ديوار قرار دهيد و دست چپ خود را به سمت پائين بكشيد.

ث) نفس خود را بيرون دهيد و در همين حالا بازوي راست خود را پائين بياوريد.
ج) همين عمل را مجددا با دست‌هاي مخالف انجام داده و اين حركات را 5 تا 10 مرتبه تكرار كنيد.

-4 ورزش‌هاي كششي قفسه سينه: انجام اين گونه ورزش‌ها به تقويت عضلات و استخوان‌هاي كمري كمك كرده و آنها را بهبود مي‌بخشد:
الف) روي يك صندلي و به حالت صاف نشسته و مستقيم رو به جلو نگاه كنيد.

ب) دستان خود را به دو طرف باز كنيد و در حالي كه همسطح با شانه‌هايتان قرار دارند، آنها را به سمت عقب بكشيد.

پ) با خم كردن بازوهايتان در ناحيه آرنج، دست‌هايتان را به سمت قفسه سينه‌تان بياوريد.
اين حركت را 5 تا 10 مرتبه تكرار كنيد.
-5 ورزش‌ كششي قسمت فوقاني كمر: انجام اين ورزش موجب كشيده شدن و تقويت عضلات و استخوان‌هاي قفسه‌سينه و عضلات فوقاني كمر مي‌شود:
الف) به آرامي بر روي يك صندلي بنشينيد ولي به آن تكيه ندهيد و كمر و گردن خود را راست نگهداريد.

ب) در حالي كه رو به جلو نگاه مي‌كنيد، بازوهايتان را از ناحيه آرنج خم كنيد.

پ) به آرامي بازوهايتان و سپس شانه‌هايتان را به سمت عقب حركت دهيد تا جايي كه احساس ناراحتي نكنيد. به مدت 5 ثانيه و در حالي كه به‌طور طبيعي نفس مي‌كشيد اين وضعيت را نگاهداريد. سپس بازوهاي خود را به حالت اول برگردانده و اين حركت را 5 تا 10 مرتبه انجام دهيد.
-6 ورزش كششي جهت قسمت فوقاني كمر و قفسه‌سينه: انجام اين ورزش به صاف شدن قسمت فوقاني كمر و كشيده شدن قفسه سينه كمك كرده و موجب بهبود سلامت اندام مي‌شود.
الف) روي يك صندلي نشسته و دست‌هايتان را پشت گردنتان ببريد. در حالي كه به آرامي آرنج‌هايتان را به سمت عقب حركت مي‌دهيد، به‌طور طبيعي نفس بكشيد.

ب) اين حالت را براي مدت چندين ثانيه نگهداريد و بسته به توانايي‌تان، 5 تا 10 مرتبه آن را انجام دهيد.
-7 ورزش كششي جهت تقويت عضلات ران:
الف) روي يك صندلي به آرامي بنشينيد در حالي كه كمرتان صاف است، دست‌هايتان را بر روي رانتان قرار دهيد و در حالي كه عضلات شكمي خود را سفت مي‌كنيد، رو به جلو نگاه كنيد.

ب) به آرامي و بدون تكان دادن كمرتان يك زانو را صاف كرده و پايتان را به سمت بالا بياوريد. در حالي كه به‌صورت طبيعي نفس مي‌كشيد اين حالت را براي مدت چند ثانيه نگاهداريد. سپس زانوي خود را شل كنيد و آن را به حالت اول برگردانيد. اين حركت را 5 تا 10 مرتبه تكرار كنيد.
-8 ورزش كششي كتف: اين ورزش نه تنها موجب كشيده شدن عضلات كتف مي‌شود، بلكه عضلات پشت ران را نيز تقويت مي‌كند و به سلامت اندام كمك مي‌كند:
الف) در حالي كه ايستاده‌ايد و پاهايتان به موازات هم قرار دارند، دست‌هايتان را به پشت يك صندلي جهت حفظ تعادل تكيه دهيد.

ب) زانوهايتان را كمي خم كرده و در همين حال شكمتان را شل كنيد ولي كمر و شانه‌هايتان را صاف نگاهداريد.

پ) يك پايتان را به سمت عقب برده و آن را صاف بر روي زمين نگاهداريد. در همين حال وزن بدنتان را به سمت جلو و بر روي پاي جلوييتان بيندازيد. اين حالت را براي مدت چند ثانيه نگهداريد. اين حركت را 5 تا 10 مرتبه تكرار نماييد.
-9 تقويت شكم:
الف) به پشت بر روي زمين دراز بكشيد در حالي كه بازوهايتان در كنار بدنتان قرار دارند، عضلات شكمتان را سفت كنيد. 

ب) درحالي كه به‌طور طبيعي نفس مي‌كشيد، سر و قسمت فوقاني كمرتان را بدون خم كردن چند سانتي‌متر از سطح زمين بلند كنيد. جهت جلوگيري از فشار به دنده‌ها، سرتان را بيش از حد بالا نبريد و سعي كنيد سر و گردن و سينه شما در امتداد يكديگر باشند. اين حالت را به مدت 5 ثانيه نگهداريد و سپس چند ثانيه استراحت كنيد. اين ورزش را 5 تا 10 مرتبه تكرار كنيد.
-10 بالا بردن قسمت فوقاني كمر: انجام اين ورزش موجب تقويت عضلات كمر مي‌شود:
الف) روي شكم دراز بكشيد و يك بالش زير قسمت تحتاني شكمتان قرار دهيد.

ب) عضلات شكمي را سفت كنيد و بازوهايتان را در كنار بدنتان در دو سمت قرار دهيد.

پ) نفس بكشيد و سر و سينه را چند سانتي‌متر از سطح زمين بلند كنيد، بدون اينكه سر خود را خم كنيد. اين حالت را به مدت 5 ثانيه نگهداريد و به‌طور طبيعي نفس بكشيد. سپس به حالت اول برگشته و چند ثانيه استراحت كنيد. اين ورزش را 5 تا 10 مرتبه تكرار نماييد.

-11 كشش كمر و شانه: اين ورزش موجب كشيدگي و تقويت قسمت فوقاني كمر و شانه‌ مي‌شود:
الف) روي زمين دراز كشيده و زانوهايتان را خم كنيد. سپس عضلات شكمتان را سفت كنيد و بازوهايتان را به بالاي سرتان بكشانيد.

 ب) در حالي كه بازوهايتان بر روي زمين قرار دارند، آنها را به دو طرف حركت دهيد و در حالي كه به‌طور طبيعي نفس مي‌كشيد، اين حالت را براي مدت چند ثانيه نگاهداريد وسپس بازوهايتان را به حالت اول برگردانيد.
اين حركت را 5 تا 10 مرتبه تكرار كنيد.
-12 ورزش‌هاي كششي قسمت تحتاني كمر و عضلات شكم:
الف) بر روي زمين و به پشت دراز بكشيد و سپس زانوهاي خود را خم كنيد. در اين حالت قوس كمري طبيعي‌تان را نگاهداريد ولي سعي كنيد بيش از اندازه به كمرتان فشار نياوريد.

ب) عضلات شكمتان را سفت كنيد و سپس كمر خود را به سمت پايين رها كنيد تا پشت شما كاملا به زمين بچسبد، توجه داشته باشيد كه جهت انجام اين اعمال از عضلات پا و باسن خود استفاده نكنيد. اين حالت را به مدت 5 ثانيه نگهداريد. اين ورزش را 10 مرتبه انجام دهيد

مطلب رو مطالعه کنید نظر یادتون نره منتظرم

تاثير ورزش در وضعيت جسمي زنان

علاوه بر اثرات مفيد ذكر شده كه به طور مشترك در زنان و مردان ورزشكار وجود دارد ، اثرات اختصاصي براي زنان ورزشكار به شرح ذيل است:

• 1- زنان ورزشكار در مقايسه با زنان غير ورزشكار كمتر دچار دردهاي دوره قاعدگي مي‌شوند.

• 2- سرطان سينه در زنان فعال كمتر از زنان غير فعال است.

• 3- زنان فعال (با ورزش‌هاي مناسب) به دليل فعاليت جسماني و آمادگي اسكلتي عضلاني كمتر دچار كمردرد مي‌شوند.

• 4- زنان ورزشكار دچار نرمي و پوكي استخوان نمي‌شوند

چه افرادي نبايد ورزش كنند؟

• 1- بيماراني كه نارسايي قلبي درمان نشده دارند.

• 2- بيماراني كه آريتمي (بي نظمي ضربان قلب) كنترل نشده دارند.

• 3- بيماراني كه درد قفسه سينه (آنژين) شديد و ناپايداري دارند.

همه بيماران قلبي براي شروع ورزش بايد با پزشك خود مشورت نموده و در صورت تجويز پزشك به طور مستقل يا با مانيتورينگ قلبي ورزش كنند

نتيجه‌گيري و پيشنهاد

با توجه به اثرات مثبت ورزش بر سلامت و تندرستي انسان فرهنگ ورزشي بيشتر پرداخته شود. از طرف ديگر براي رسيدن به توسعه پايدار در هر جامعه‌اي علاوه بر برنامه‌ريزي ، مديريت صحيح و استفاده از فن آوري مناسب ، استفاده از منابع انساني كارآمد اهميت بسياري دارد. جامعه‌اي كه نيروي انساني سالم و شادابي داشته باشد ، اين امكان را خواهد داشت كه در جهت توسعه واقعي ، سريع‌تر گام بردارد. همچنين جامعه‌اي كه داراي افرادي توانمند و قدرتمند باشد، دشمنانش هوس تجاوز به آن جامعه را نخواهد داشت

مطلب رو مطالعه کنید نظر یادتون نره منتظرم